Termiczne okresy rolnicze w regionie nadbużańskim

Klimat Polski charakteryzuje duża zmienność pogody, zwłaszcza zimą, wczesną wiosną i późną jesienią. Lata suche i mokre, chłodne i upalne, zimy mroźne i względnie łagodne przeplatają się wzajemnie. W naszym kraju przenikają się wzajemnie wpływy klimatu morskiego i kontynentalnego. Właśnie klimat, spośród czynników środowiska przyrodniczego, wywiera największy wpływ na zmienność plonowania. Zróżnicowane wymagania agroklimatyczne poszczególnych gatunków roślin uprawnych narzucają potrzebę znajomości podstawowych cech klimatu Polski. Agroklimatyczny region Podlasko – Poleski obejmuje obszar Polesia Lubelskiego, część Niziny Podlaskiej i Wysoczyzny Siedleckiej.
Na podstawie wartości temperatury powietrza można wyznaczyć daty początku, końca oraz długości trwania termicznych okresów rolniczych przyjmując następujące progi termiczne:

  • Okres gospodarczy - powyżej 2,5oC
  • Okres wegetacyjny - powyżej 5,0oC,
  • Okres aktywnego wzrostu roślin - powyżej 10,0oC,
  • Okres dojrzewania roślin - powyżej 15,0oC,
  • Okres zimowego spoczynku roślin – poniżej 0oC.

Wszystkie reakcje biochemiczne zachodzące w roślinach przebiegają w określonym przedziale temperatur. Okres gospodarczy – obejmuje przedział czasu ze średnią dobową temperaturą powietrza wyższą od + 2,5oC. Okres gospodarczy w regionie nadbużańskim rozpoczyna się średnio 13 III i trwa do 12 XI. Najkrócej (233 dni) sezon ten trwa we wschodniej części analizowanego regionu, a najdłużej w południowo-zachodniej (246 dni) (rys.1).

termiczne1

Rys. 1. Rozkład przestrzenny czasu trwania okresu gospodarczego w regionie nadbużańskim.

Procesy życiowe roślin przebiegają w określonym przedziale temperatury powietrza. Większość naszych roślin uprawnych rozpoczyna wzrost przy średniej dobowej temperaturze powyżej 5oC, a w pełni rozwijają się w temperaturze powyżej 10oC. Gatunki ciepłolubne rozwijają się dobrze dopiero w temperaturze 13-15oC. Większość roślin uprawnych rozpoczyna wegetację wiosną gdy średnia temperatura dobowa przekracza 5oC, natomiast przerwanie wegetacji jesienią obserwujemy, gdy temperatura spada poniżej 5oC. Okres ten nazywamy okresem wegetacyjnym. Na rys.2 przedstawiono przestrzenne zróżnicowanie czasu trwania meteorologicznego okresu wegetacyjnego w regionie nadbużańskim. Najkrócej period ten trwa w północno-wschodniej części obszaru (208 dni), a najdłużej w zachodniej (220 dni). Termiczny okres wegetacyjny w  tym regionie rozpoczyna się około 28 III i trwa do 30 X.

termiczne2

Rys. 2. Rozkład przestrzenny czasu trwania okresu wegetacyjnego w regionie nadbużańskim.

Aktywny wzrost roślin przebiega w określonych granicach temperatury, aż do wartości optymalnej dla każdego gatunku. Okres aktywnego wzrostu roślin w regionie nadbużańskim rozpoczyna się średnio 11 IV i trwa do 19 X. Najkrócej (179-181 dni ) sezon ten trwa w północno-wschodniej części regionu, a najdłużej w zachodniej (195 dni) (rys.3).

termiczne3

Rys. 3. Rozkład przestrzenny czasu trwania okresu aktywnego wzrostu roślin w regionie nadbużańskim.

Badania wskazują, że okres gospodarczy w regionie nadbużańskim wydłuża się od 0,3 do 1,4 dnia na rok. Natomiast termiczny okres wegetacyjny charakteryzuje się tenedencją do wcześniejszego rozpoczynania się i późniejszego zakończenia. Tym samym stwierdzono również istotną tendencję do jego wydłużania się od 0,6 do 1,0 dnia na rok. Analiza wykazała, że daty początku aktywnego wzrostu roślin  nie wykazywały istotnej zmienności. Natomiast zanotowano tendencję do późniejszego zakończenia tego okresu średnio o 0,5 dnia na rok.

Dr inż. Elżbieta Radzka
Pracownia Agrometeorologii i Podstaw Melioracji,
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach
ul. B. Prusa 14, 08-110 Siedlce
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Opracowano na podstawie:
Elżbieta Radzka: Okresy termiczne w środkowowschodniej Polsce (1971-2005).  Acta Agrophysica, 2013, 20(4), 679-69.

Dr inż. Elżbieta Radzka

Pracownia Agrometeorologii i Podstaw Melioracji,

Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach

ul. B. Prusa 14, 08-110 Siedlce

e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.