Klimatyczny bilans wodny w regionie nadbużańskim

W Polsce występują znaczne i pogłębiające się niedobory wodne. Ważnym zagadnieniem jest więc badanie bilansów wodnych pod kątem potrzeb gospodarki rolnej. Prawdopodobne zmiany temperatury i opadów, zgodnie ze scenariuszami zmian klimatu, będą różniły się w poszczególnych regionach. Spowodują one istotne zmiany w strukturze bilansu wodnego, które będą  niekorzystne dla rolnictwa. Zaopatrzenie w wodę i racjonalne gospodarowanie zasobami wodnymi staje się więc coraz ważniejszym elementem rozwoju regionów i państw. Jedną z miar wykorzystywanych do oceny kształtowania się warunków wilgotnościowych badanego obszaru jest klimatyczny bilans wodny. Porównanie strat wody zużytej na parowanie i sum opadów atmosferycznych pozwala diagnozować warunki siedliskowe roślin uprawnych. W praktyce stosuje się go często jako miarę do wyznaczania okresów susz oraz dostępności wody dla roślin w okresie wegetacji. Klimatyczny bilans wodny wykorzystywany jest również w systemie monitoringu suszy rolniczej.

KBW=P-E

gdzie:
KBW –klimatyczny bilans wodny
P- miesięczna suma opadów atmosferycznych (mm)
E –miesięczna suma parowania (mm)

Dodatnie wartości klimatycznego bilansu wodnego wskazują na przewagę opadów nad parowaniem, a ujemne parowania nad opadem. Częstość występowania ujemnych i dodatnich wartości klimatycznych bilansów wodnych (KBW) w okresach wegetacyjnych przedstawiono na rysunkach 1. i 2.

kbw1Rys. 1. Częstość (%) występowania ujemnych klimatycznych bilansów wodnych w regionie nadbużańskim

kbw2Rys. 2. Częstość (%) występowania dodatnich klimatycznych bilansów wodnych w regionie nadbużańskim

W regionie nadbużańskim średnio w okresach wegetacyjnych dwa razy częściej występują ujemne (częstość 66%) klimatyczne bilanse wodne niż dodatnie (częstość 34%). Ujemne wartości tego wskaźnika najczęściej notuje się w miesiącach wiosennych. W kwietniu ich częstość wynosiła 72%, a w maju 81%. Deficyt wody najczęściej występuje w Legionowie (częstość 81%), a najrzadziej w Białej Podlaskiej (częstość 59%), w Ostrołęce (częstość 61%) i Białowieży (częstość 61%). Dodatnie wartości klimatyczny bilans wodny najczęściej przyjmuje we wrześniu (częstość 53%).

Wartości klimatycznego bilansu wodnego w regionie nadbużańskim zmniejszają się istotnie z roku na rok (średnio o 5 mm na rok).
Najmniejsze niedobory wodne w okresie wegetacyjnym występują w północno-wschodniej części badanego obszaru (rys. 3).

kbw3Rys. 3. Klimatyczny bilans wodny (mm) w okresie wegetacyjnym (IV–IX) w regionie nadbużańskim

Natomiast w stacjach Legionowo i Pułtusk (w zachodniej części badanego obszaru) parowanie w okresie wegetacyjnym o ponad 100 mm przewyższa sumę opadów atmosferycznych. Klimatyczny bilans wodny okresów wegetacyjnych w regionie nadbużańskim charakteryzuje się dużą zmiennością zarówno czasową, jak i przestrzenną. Przedstawione wyniki dają obraz niedoborów wodnych i kierunku ich zmian. Mogą być pomocne w określaniu możliwości zaspokajania potrzeb wodnych roślin uprawnych.

Dr inż. Elżbieta Radzka
Pracownia Agrometeorologii i Podstaw Melioracji,
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach
ul. B. Prusa 14, 08-110 Siedlce
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Opracowano na podstawie:
Radzka E., 2014: Klimatyczny bilans wodny okresu wegetacyjnego (według wzoru  Iwanowa) w środkowowschodniej Polsce. Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie. 2014 (I–III). T. 14. Z. 1 (45).

Natomiast w stacjach Legionowo i Pułtusk (w zachodniej części badanego obszaru) parowanie w okresie wegetacyjnym o ponad 100 mm przewyższa sumę opadów atmosferycznych. Klimatyczny bilans wodny okresów wegetacyjnych w regionie nadbużańskim charakteryzuje się dużą zmiennością zarówno czasową, jak i przestrzenną. Przedstawione wyniki dają obraz niedoborów wodnych i kierunku ich zmian. Mogą być pomocne w określaniu możliwości zaspokajania potrzeb wodnych roślin uprawnych.